Pırlanta Hakkında

Elmasın 57 fasetli kesilmiş haline 'pırlanta' denir. Faset, ışığı yansıtan açılı yüzeylere verilen isimdir.

Elmas, bilinen en sert maddelerden biri ve değerli bir taştır. Karbon elementinin bir modifikasyonu grafit, diğeri ise elmastır.

Elmasın saf karbon olduğunu ilk olarak Fransız kimyacı Lavoisier keşfetmiştir. Lavoisier, elması yakmış ve yanma gazının sadece karbondioksit olduğunu görünce elmasın karbon olduğu hükmüne varmıştır.

Elmasın en belirgin özelliği sertliğidir. Mineralojide kullanılan mohs sertlik göstergesinde en yüksek rakamla (10) gösterilir. Bu, diğer bütün mineralleri çizebilmesi demektir.

Dayanıklılığından ve ışığı çok iyi kırmasından dolayı değerli bir zîynet eşyâsıdır. Elmas izometrik bir sistemde kristallenir. Her karbon atomu kendisini çevreleyen dört karbon atomuyla düzgün dörtyüzlü meydana getirecek şekilde bağlanmıştır. Daha doğrusu iki tâne kare tabanlı piramidin taban tabana gelmiş şekli görünümündedir. 12 yüzlü ve kübik kristal yapıları da vardır. Kristallerin rengi beyaz, kahverengi, siyah veya renksiz olabilir. Mineralin içinde yabancı atom mevcudiyeti de söz konusu olabilir. Fakat her 10.000 karbon atomu başına ancak bir tâne yabancı atom bulunur. Hattâ güzel tabiî elmasda 100.000 atom başına ancak 1 tane yabancı atom bulunur.

Elmasın tartılmasında ölçü birimi olarak kırat kullanılır (1 kırat 205 miligrama eşittir).

Elmasın optik özellikleri ona güzellik ve değerli zînet eşyâsı özelliğini vermektedir. Işığı kırma indisi çok yüksektir (2,417). Yâni içeri kabul ettiği ışın yansıttığı ışına göre fazladır. Kezâ ışını disperse etme (yâni, beyaz ışını renklere ayırma) yüksektir.

Kesim

Pırlanta kesimi, taşın simetrisi ve boyutlarıyla ilgili bir özelliktir. Kesim, Pırlantaya ışıltı ve pırıltı verir; ışığı kırma yeteneğini belirler. Pırlanta kusursuz bir renk ve berraklığa sahip olsa da kötü bir kesim yüzünden mat görüneceğinden, kesim, Pırlantanın en önemli özelliği olarak addedilir. 4C içinde kesim, doğrudan insan elinin ürünü tek özelliktir, diğer üçüyse doğanın eseridir.

Pırlantanın yansıttığı parlaklık ve pırıltı, emdiği ışığı yansıtma yeteneğine bağlıdır. Pırlantalar genellikle 57 yüzeylidir (düz yüzey ya da yüz) ki bu yüzler birbirini tam açıyla keser, birbiriyle orantılıdır. Bu da Pırlantanın yansıttığı ışık miktarından tümüyle faydalanarak Pırlantanın güzelliğini artırır.

Kesimin genişlik ve derinliği, ışığın Pırlanta içindeki dolaşımını belirler. Bir Pırlanta eşit boyutlara ve simetriye sahipse ışık içeride her yüzeyden yansıyacak ve bir parlaklık ve parıltılı bir görüntü kazandıracaktır. Taş fazla derin veya fazla yassı ise, ışık taşın alt kısmından kaçacak ve Pırlanta parlaklığını kaybedecektir.


Berraklık

Bir Pırlantanın bileşimindeki dış element zerreleriyle ilgilidir.

Hemen hemen tüm Pırlantalar, yapı taşı olarak ?çok küçük saf karbon zerreleri? içerir. Bunlar, her bir Pırlantayı nadir eşsiz bir taşa dönüştüren zerreciklerdir ve ?inklüzyon? diye adlandırılır. Bunların çoğu, genelde çıplak gözle görülmediğinden büyütülmek kaydıyla gözlemlenebilir.

İnklüzyonlar, çizik, kusur, renk bozuklukları, kristaller veya Pırlantanın saf güzelliğini azaltan diğer küçük özellikler gibi görünebilir. En arzu edilen Pırlantalarsa tamamen kusursuz ve çok nadir olanlardır. Doğada çok az kusursuz Pırlanta bulunur, dolayısıyla da bu Pırlantalar çok daha değerlidir.

Unutulmaması gerekir ki bu tür inklüzyon zerrecikleri dışında Pırlantanın yüzeyinde de hatalar olabilir ki bunlara ?leke? denir.

İnklüzyonlar derecelendirilirken baz alınan kusursuz berraklık ölçeği, (GIA?ca belirlenen FL?den (kusursuz) I?ya (inklüzyonlu) uzanan bir ölçek) 10 kat büyütülmüş halinde düzensizlikler gözlemlenerek belirlenir.

Laboratuar tescilli S12 berraklık derecesi, inklüzyonların teknik olarak çıplak gözle görülmeyeceği noktayı gösterir. 1-3 arası dereceler sırasıyla inklüzyonların derecesini belirlemek içindir, şöyle ki;

FL     : Kusursuz/tertemiz? iç veya dış kusuru yok; çok ender ve güzel.
IF      : İçi temiz ? iç kusuru yok, nadir ve güzel.
VVS  : Çok, çok hafif inklüzyonlu? bu derecedeki inklüzyonların 10 kat büyütülmüş halde tespiti zordur. Çok iyi kalite Pırlanta
VS     : Çok hafif inklüzyonlu - inklüzyonlar çıplak gözle görülemez. VVS derecesindeki Pırlantatan daha ucuzdur.
SI       : Hafif inklüzyonlu -inklüzyonlar büyüteçle kolaylıkla görülebilirler, ama çıplak gözle mümkün değil. Berraklık derecesi açısından   çok değerlidir.
I         : Inklüzyonlu - Inklzüyonlar bellidir ve çıplak gözle görülür.

Renk

Pırlantanın yansıtabileceği renk yelpazesidir sözü edilen.

Pırlantalar, Amerika Gemoloji (Kıymetli Taş/Cevher Bilimi) Enstitüsü (GIA) tarafından belirlenen ve D'den (renksiz) Z'ye (sarı, kahverengi veya gri) uzanan bir renk skalasına göre sınıflandırılır. D Sınıfı Pırlantalar, en çok rağbet görenlerdir.

Renksiz / Beyaz Pırlantalar

Tamamen renksiz taşlar son derece nadir ve değerlidir. Bu güzellikleri inanılmaz görsel niteliklerinden gelir. Bir Pırlanta tıpkı bir prizma gibi, ışığı bir renk tayfı içinde dağıtır ve kıvılcımlar halinde hareketli ışıltılar halinde yansıtır. Pırlantada renk azaldıkça kıvılcımları daha da renklenecektir. Renksiz Pırlantalarda gökkuşağının tüm renkleri göze geri yansır.

Benzer cinsten iki Pırlantayı, arasındaki fark çok belirsiz olduğundan ayırt etmek hiç kolay değildir.

Renkler Nasıl Sınıflandırılır

Pırlantalar, aşırı ısı ve basınç altında oluşur ve diğer elementlerin zerreleri de bu oluşum sırasında Pırlantaların atom yapısına dahil olabilir, dolayısıyla da renk çeşitliliği doğar. Bu zerreler o kadar küçüktür ki, 'milyonda bir' ile ifade edilir. İdeal laboratuar koşulları olmadan tek bir sınıfın ayırt edilmesi, bir uzman tarafından bile, son derece zordur.

Renk, kontrollü uygun aydınlatma koşulları altında Pırlanta yukarıdan aşağı gözlemlenerek belirlenir ve sınıflandırılmadan önce gözlemin doğruluğunu saptamak üzere bir ana setle karşılaştırılır. Pırlantalar doğrudan renkleriyle kıyaslanırken, çoğu müşteri, taşlar en az iki ya da üç ayrı renk grubundan olmadıkça herhangi bir fark göremez.

Renk Sınıflandırması
D: Tamamen renksiz/beyaz. En beyaz ve en nadir renk sınıfından Pırlanta.
E: Çok beyaz. Sadece uzman cevher bilimciler, E sınıfı taşlardaki hafif rengi saptayabilir, ancak bu renk belli belirsizdir.
F: Renksiz/beyaz. Sadece uzman cevher bilimciler rengi saptayabilir. 'F' renksiz sınıflar arasında en alt sınıftır.
G-H: Çok hafif renkli beyaz. Daha iyi renk sınıflarıyla kıyaslandığında çok hafif bir renk saptanabilir, ama çok daha değerlidir.
I-J: Çok hafif renkli beyaz. Renk bir parça saptanabilir.
K-M: Sarı renk görülür.
N-Z: Sarı, kahverengi ve gri renkler görülür. Genellikle "şampanya Pırlantaları" diye adlandırılır.
Karat

Karat, Pırlantanın ağırlığıyla ilgili bir kavramdır ve aslında bir ağırlık ölçüsü olduğu halde sıklıkla büyüklükle karıştırılır. Bir karat, 200 miligrama eşittir.

Bir karat 100 noktadır; 0.25 karat: 25 noktalık veya ¼ karattır.

Ancak nokta sistemi tersine işaret etse de, 1 karat Pırlanta ½ karatlık Pırlantanın maliyetinin tam iki misli değildir. Pırlantalar çıkarıldığında büyük taşların küçük olanlardan çok daha nadir bulunduğu keşfedildi ki bu da, büyük Pırlantaları çok daha değerli kılıyordu.

Örneğin, 2 karat Pırlanta 1'er karatlık iki Pırlantatan çok daha pahalıdır (ve daha nadirdir) ve 0.30 karat Pırlanta, heri biri 0.01 karat 30 Pırlantatan çok daha pahalıya mal olur.

Pırlantanızın Ağırlığını Seçerken Dikkat Edeceğiniz Noktalar

Pırlantanızın kesim, renk, berraklık derecesine karar verdiniz mi, bütçenize uygun karat ağırlığına karar vermeniz kolay olur. Büyüklük, Pırlantaya değer biçmede en belirgin faktördür, ancak biliyorsunuz ki iki eşit büyüklükte Pırlanta kalitelerine bağlı olarak çok farklı fiyatlarda olabilirler. Bununla birlikte yüksek kalitede Pırlantaların her büyüklükte bulunabileceğini de unutmamakta yarar var.

• Kesim ve montaj bir Pırlantayı gerçek ağırlığından daha küçük veya daha büyük gösterebilir.
• Bir Pırlantanın kısmi ağırlığını değil de daima gerçek birim ölçüsünü öğrenin.
• Zaman zaman kuyumcular, 0.90 karat Pırlantayı 1 karatlık diye satmaya kalkışır. 1 karat Pırlanta 0.90 karat Pırlantatan çok daha pahalı olacaktır.
• Pırlantalara bazen daha büyük göstermek için yassı kesim verilir, ancak bu, Pırlantanın parlaklığından ve ömründen ödün vermek, Pırlantayı daha değersiz kılmaktan başka işe yaramaz.

Bunları Biliyor muydunuz?

Karat sözcüğünün kökeni, Latince Ceratonia siliqua, yani harnup (keçiboynuzu) ağacıdır. Bu ağacın küçük tohumları, ağırlık ve şekilleri itibariyle değişmezlik ve aynılıklarıyla bilinir. Geleneksel olarak Pırlantalar ve süs taşlarının ağırlık ölçümünde bu tohumlar kullanılırdı, ta ki standart bir ölçü sistemi kurulup 1 karat 0.2 gramda sabitlenene dek.

Not: Karat ile kıratı birbiriyle karıştırmayın. Zira karat, taşın ağırlığı için kırat, ise altının saflık derecesini ifade etmede kullanılır.

Kaynak : GoldStore